Πριν από χρόνια, το χτίσιμο ενός πολιτιστικού συλλόγου ήταν το αναγκαίο ανάχωμα της κάθε τοπικής κοινωνίας για την ανάδειξη και τη συνέχιση της παράδοσης και τη διατήρηση της ταυτότητάς της, απέναντι στη διαφαινόμενη λαίλαπα της παγκοσμιοποίησης και της πολιτιστικής ισοπέδωσης.

Και σήμερα, μετά τα πρώτα ενθουσιώδη βήματα, τι καταφέραμε;

Ταξιδεύεις, πας στη δουλειά σου και βλέπεις αφίσες με καλλιτέχνες, παντού, πάνω στις κολόνες της ΔΕΗ, του ΟΤΕ, στους φράχτες, στα μονομπλόκ, στις πινακίδες σήμανσης, με τις οποίες οι πολιτιστικοί σύλλογοι μας ενημερώνουν και μας προσκαλούν στα περαχωρίτικα, δωθεχωρίτικα, κατωχωρίτικα και πανωχωρίτικα, όπου θα οργανωθούν φεστιβάλ παραδοσιακών χορών ή θα γίνει το με αριθμό τάδε αντάμωμα. Επίσης για να συνεχισθεί η δράση και η προσφορά στον τόπο τους οι πολιτιστικοί σύλλογοι έχουν εμπλουτίσει τα τελευταία χρόνια το ρεπερτόριό τους και έχουν εντάξει στο πολιτιστικό εορτολόγιό τους πλείστες όσες εκδηλώσεις. Διοργανώνουν εκδηλώσεις αφιερωμένες στο ζωικό κεφάλαιο των κτηνοτρόφων, με τη προσφορά των οποίων πραγματικά δεν θα είχαμε καμία πολιτιστική εκδήλωση με σημαντική επιτυχία όπως, την πρατίνα εξ ου και γιορτή πρατίνας, γιορτή γίδας, αγελάδας, γιορτή τυριού. Άλλοι σύλλογοι τιμούν τον ενάλιο πλούτο, με γιορτή σαρδέλας, χελιού, πέστροφας, τσιπούρας και πανταχού παρούσα γιορτή χοιρινών να έχει σε όλες τις εκδηλώσεις την πρωτοκαθεδρία (σουβλακίων ένεκα). Τιμούν επίσης το φυτικό βασίλειο με γιορτές όπως: γιορτή καστανιάς, καρυδιάς κερασιάς, αμυγδαλιάς. Τιμούν με εκδηλώσεις το τσίπουρο, το κρασί, το ούζο και άλλων ουκ έστιν αριθμός εκδηλώσεις, τις οποίες δεν απαριθμώ για να μη σας κουράσω. Μετά τα γνωστά καλωσορίσματα εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου και την εμφάνιση των χορευτικών συνήθως θα ανέβει ο καλοπληρωμένος αοιδός να μας ενημερώσει ότι κανείς δεν είναι άγιος και ως εκ τούτου θα μας καλέσει να πάρουμε το (skania) σκάνια να πάμε σε άλλη γειτονιά να αλλάξουμε καρδιές, θα καλέσει «το πρόσωπο» να πάρει αίμα από τις καρδιές μας για να πεισθεί επιτέλους ότι τα πράματα είναι σοβαρά. Ενδιάμεσα της πολιτιστικής πανδαισίας αφού θα χορεύουμε όλοι μαζί, όλα τα τραγούδια με τον ίδιο ρυθμό κατά προτίμηση νησιώτικο, θα μετρήσουμε και ίσως κάποτε τα καταφέρουμε, να βρούμε πόσα τέλος πάντων είναι τα «πο πο πο» στα περίφημα καγκέλια. (Απορία, σε κείνον τον γάμο δεν τον έφαγαν ακόμη τον κόκορα;)

Όμως αν παρατηρήσει κάποιος καλλίτερα τη φύση, την παράδοση την τοπική ιστορία μία γιορτή που πρέπει να ενταχτεί στο πολιτιστικό εορτολόγιο, ίσως μας ξέφυγε, κατά την ταπεινή μου γνώμη, και για τούτο κάνω την πρόταση στους συλλόγους που το χωριό τους έχει ασφακώνες είναι μία γιορτή ασφάκας. Τώρα γιατί ασφάκα. Θα προσπαθήσω να εξηγήσω τη πρότασή μου και να επιχειρηματολογήσω υπέρ της ανάληψης τέτοιας πρωτοβουλίας.

Τι είναι η ασφάκα;

Σύμφωνα με την Βικιπέδια η Ασφάκα (Φλωμίς η θαμνώδης, Phlomis fruticosa), είναι ξυλώδες φυτό- Θάμνος της οικογένειας των Χειλανθών της τάξης των Σωληνανθών. Φτάνει έως ενάμιση μέτρο ύψος και φυτρώνει κυρίως σε βραχώδη ή πετρώδη εδάφη. Φύεται σε φρυγανότοπους, και σε βραχώδεις τοποθεσίες. το ύψος του θάμνου μπορεί να φθάσει και το 1,50 μέτρο.

Ανθίζει ανάλογα την περιοχή από τον Ιούνιο έως τον Απρίλιο. Τα λουλούδια της έχουν χρώμα κίτρινο, είναι από τα λίγα φυτά που οι μέλισσες δεν παίρνουν το νέκταρ τους, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις στο τέλος της ανθοφορίας της. Είναι αρκετά διαδεδομένη στην Ελλάδα και κυρίως στην Ήπειρο, τη νότια Ελλάδα και στα νησιά και απαντάται σε οκτώ είδη.

Πολλοί είναι εκείνοι που θα τιμήσουν μια τέτοια εκδήλωση προς τιμήν της ασφάκας γιατί θα θυμηθούν τις ωφέλιμες χρήσεις του ταπεινού αυτού θάμνου. Πρώτα πρώτα η ασφάκα ήταν για πολλά χρόνια η πρώτη ύλη καύσιμου. Χρησιμοποιείται σαν προσάναμμα, να κάψει η νοικοκυρά το φούρνο, να τηγανίσει στα γρήγορα ένα αυγό, να πάρει κάποιος μια πύρα και μετά να πάει στο μαντρί ή έξω για δουλειά. Να στρώσει ο κτηνοτρόφος το μαντρί με ασφάκες, να μη λασπώνει για να κοιμηθούν τα πρόβατα και τα γίδια το χειμώνα με τις βροχές και τα χιόνια. Επίσης πήγαιναν σχεδόν καθημερινά να κόψουν και να φέρουν ασφάκες προκειμένου να φάνε τα χοντρικά (αγελάδες, άλογα, γαϊδούρια), αφού σπάνιζε ο σανός.

Ένας άλλος λόγος εξ ίσου σημαντικός για εμάς τους κάποιας ηλικίας, είναι πως εμείς όταν πηγαίναμε στις πρώτες τάξεις του σχολείου με τον ξερό μίσχο από το άνθος της ασφάκας το ασφακοκέφαλο όπως το λέγαμε, το τσάκνο γύρω από τον πυρομάχο, στη γωνιά, απλώναμε με προσοχή τη στάχτη και σχεδιάζαμε τα πρώτα γράμματά μας. Ο τρόπος μάλιστα ήταν και πολύ οικονομικός γιατί δε χαλάγαμε το κοντύλι ούτε και η πλάκα. Όταν δεν βλέπαμε καλά από τη λάμπα πετρελαίου γιατί η βάβω ή η μάνα την χρειάζονταν κάπου αλλού, εμείς ανάβαμε ένα- ένα τα αφακοκέφαλα βλέπαμε και διαβάζαμε και μαθαίναμε ορθογραφία. Η τεχνική μας ήταν η εξής: Ανάβαμε ένα και γρήγορα να προλάβουμε να τελειώσουμε τη σειρά, ανάβαμε άλλο μέχρι να τελειώσουμε το διάβασμα.

Επίσης άλλος σοβαρός λόγος που ενισχύει την πρότασή μου είναι ο εξής: Πόσων λουλουδιών ασφάκας ρουφήξαμε το μέλι; Όταν πηγαίναμε να βοσκήσουμε τα ζώα μας και δεν είχαμε νερό αν βρίσκαμε σε κανένα βαθούλωμα βράχου νερό, δεν ξέραμε αν ήταν καθαρό για να πιούμε. Τότε μετερχόμαστε τα μεγάλα μέσα και τη βοήθεια του Θεού. Παίρναμε δύο ξερούς μίσχους από τα λουλούδια της ασφάκας κάναμε με αυτά έναν σταυρό και τον αφήναμε με προσοχή πάνω στο νερό. Ύστερα φυσούσαμε τον πρόχειρο σταυρό και αν ο σταυρός χάλαγε, το νερό ήταν βρώμικο και δεν το πίναμε. Αν όμως δεν χάλαγε ο σταυρός τότε το νερό λέγαμε ήταν καθαρό και το πίναμε. Αυτός ο τρόπος εξέτασης του νερού από το βαθούλωμα της πέτρας ήταν πάντα αλάνθαστος. Ποτέ κανένας δεν έπαθε τίποτα πίνοντας από αυτό το νερό. Αρκεί βέβαια να μη χάλαγε ο σταυρός. Καμιά φορά όμως που δε βρίσκαμε σε άλλο βράχο νερό και με την πρώτη έρευνα ο σταυρός χάλαγε, επανερχόμασταν με τη δικαιολογία ότι δεν φυσήξαμε καλά, ξανακάναμε τα ίδιο, φυσούσαμε με πολλή προσοχή και πίναμε, ενώ δεν βγάζαμε το σταυρό από το νερό για να είναι ευλογημένο.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του είναι οι φαρμακευτικές ιδιότητες, γνωστό στους αρχαίους Έλληνες, που έφτιαχναν τα γιατροσόφια μαζί με άλλα φυτά. Έλληνες επιστήμονες μπορούν πια να πουν με σιγουριά πως η ασφάκα- για παράδειγμα- βρίσκεται ανάμεσα στα φυτά εκείνα που εκκρίνουν αντιοξειδωτικές ουσίες, ικανές να προκαλέσουν ανάσχεση της κυτταρικής γήρανσης. Χρησιμοποιήθηκε παλιότερα και ως πρώτη ύλη για την παραγωγή μπαρούτης.

Σε κάποιες χώρες χρησιμοποιείται επίσης και ως καλλωπιστικό φυτό στους κήπους.

Σε μία άλλη μάλιστα περίπτωση χρησιμοποιήθηκε και ως προστατευτικός φράχτης: Με ασφάκες έφτιαξε φράχτη και ο Μπεκίρας να μη του φεύγει η γυναίκα.

Δεν χρειάζονται νομίζω άλλα επιχειρήματα για να ενταχθεί στο πολιτιστικό μας εορτολόγιο η ταπεινή πλην τόσο σημαντική και χρήσιμη ασφάκα.

Χρήστος Αποστόλου

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 5.0/5 (2 votes cast)
Ταπεινής ασφάκας εγκώμιον, 5.0 out of 5 based on 2 ratings