Το ιστορικό ντοκιμαντέρ – αριστούργημα του Βασ. Γκανιάτσα

Γράφει ο Γεώργιος Κ. Μάνος

Πολιτικός Μηχανικός

Καταληκτικός στόχος ζωής, φαίνεται, πως ήταν για τον Βασίλη Γκανιάτσα, το ιστορικό ντοκιμαντέρ «Το Γεφύρι της Άρτας». Αφηγητής ήταν ο ίδιος στην ταινία. Στην κορυφή της ψηλής καμάρας η φωνή του πάλλονταν από το πάθος που προκαλούν στους ευαίσθητους καλλιτέχνες οι βιωματικοί και ιστορικοί συνειρμοί. Η φωνή του όμως, εκπορεύονταν από το θρίαμβο που δικαίως γεννιέται μετά από μια σπουδαία επιτυχία. Και η θριαμβευτική αυτή φωνή του Βασίλη Γκανιάτσα έλεγε: «Επιτέλους σας παρουσιάζω την ταινία μου το Γεφύρι της Άρτας, που ήταν όνειρο και στόχος της ζωής μου. Της Αρτινής ζωής μου, που δακτυλικό αποτύπωμά της αλλά και της ιστορίας της Άρτας είναι ο θρύλος του γεφυριού της Άρτας.

Ο Βασίλης Γκανιάτσας διονύχυσε όλα (στην κυριολεξία όλα) τα ιστορικά, προφορικά αλλά και επιστημονικά ίχνη του γεφυριού της Άρτας. Τα ίχνη αυτά τα κόλλησε πάνω σε περίτεχνες φωτογραφίες του γεφυριού της Άρτας και έτσι στην πραγματικότητα αφηγητής της ιστορίας του γεφυριού της Άρτας ήταν το ίδιο το γεφύρι και όχι ο Βασίλης Γκανιάτσας.

Κατά την ταπεινότητά μου αν τα πλάνα του γεφυριού, σε ορισμένα σημεία ήταν πιο στατικά (αρχιερεύς της λειτουργίας των στατικών κινηματογραφικών πλάνων είναι ως γνωστόν ο αείμνηστος Θ. Αγγελόπουλος) τότε ο θεατής θα προλάβαινε να βαθύνει και να πλατύνει το πραγματικό νόημα των πλάνων, δεδομένου μάλιστα ότι ο θεατής της ταινίας υφίστατο καταιγισμό νέων πληροφοριών για το γεφύρι της Άρτας.

Έτσι π.χ. τα πλάνα των μετέωρων βάθρων πάνω από τους κατεστραμμένους ξύλινους (κέδρινους) πασσάλους, ανάουν την θεμελίωση του γεφυριού της Άρτας πριν 2.300 χρόνια!!! Ο Βασίλης Γκανιάτσας αφηγήθηκε ότι η θεμελίωση του γεφυριού ανάγεται στην εποχή του βασιλιά Πύρρου (και έτσι πράγματι είναι). Δεν ξέρω όμως για ποιό λόγο δεν αφηγήθηκε ότι οι κέδρινοι αυτοί πάσσαλοι χρονολογήθηκαν με ραδιάνθρακα και από τον «Δημόκριτο», ο οποίος χρονολόγησε τους κέδρινους πασσάλους με ηλικία αυτών 2.300 χρόνια. Η χρονολόγηση αυτή από τον «Δημόκριτο» έγινε με πρωτοβουλία και έξοδα του Βασίλη γκανιάτσα διότι το 1983 οι κέδρινοι πάσσαλοι που αποθηκεύθηκαν στα κελιά της Παρηγορήτριας χρησιμοποιήθηκαν όλοι (εκτός από έναν) για καυσόξυλα.

Ο κόπος, το μεράκι αλλά και το ταλέντο του Βασίλη Γκανιάτσα αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι πριν 30 χρόνια ο ίδιος (όταν δηλαδή ήταν 30 χρόνια νεότερος) κινηματογραφούσε όλες τις εργασίες αναστήλωσης του γεφυριού, που έγιναν το 1983.

Είναι χαρακτηριστικό τέλος, ότι μετά το τέλος της προβολής της ταινίας, κάθε θεατής (και ήταν πολλοί οι θεατές, ακριβέστερα επρόκειτο για κοσμοσυρροή) σχεδόν πίστευε ότι είχε παρακολουθήσει αποκλειστικά μια προσωπική ιδιωτική του υπόθεση, αναπλασμένη με μερικά στοιχεία που δεν γνώριζε. Πίστευε δηλαδή ο κάθε θεατής ότι αυτή η ταινία αφορούσε πρωτίστως αυτόν και δευτερευόντως τους άλλους συνθεατές του. Έτσι λειτουργούν τα έργα τέχνης που πιάνουν από τα κέρατα τον ψυχισμό και τη σκέψη των ανθρώπων.

Πέρα όμως από τα παραπάνω η ταινία του Βασίλη Γκανιάτσα είναι και εντόνως επίκαιρη σήμερα. Ως γνωστόν οι Έλληνες προσπαθούν να βρουν λογικές λύσεις στα προβλήματα και απειλούν ακόμα και την ύπαρξη των Ελλήνων. Για την ώρα όμως το μυαλό των Ελλήνων φαίνεται πως δεν βρίσκει τέτοιες λύσεις. Πολλοί λένε ότι η σημερινή κατάσταση είναι στην πραγματικότητα απότοκος της μακροχρόνιας αποσύνθεσης των παραδοσιακών αξιών των Ελλήνων και μέσα στην μακροχρόνια αυτή αποσύνθεση περιλαμβάνεται και η χειραγώγηση των Ελλήνων ώστε να μην μπορούν να σκεφθούν παραγωγικά. Διότι επί τρεις χιλιάδες χρόνια οι Έλληνες αλλά και οι άλλοι λαοί ως βασικό στοιχείο της παραγωγικής λογικής σκέψης έχουν το στοιχείο του μεταφυσικού. Στην μεταφυσική ανήκουν οι μύθοι και οι θρησκείες.

Έτσι από την παιδεία των Ελλήνων εδώ και 30 χρόνια καταργήθηκε η μυθολογία με τάσεις τελευταία να καταργήσουν και τα Θρησκευτικά. Το γιατί για την παραγωγική λογική σκέψης είναι απαραίτητο το μεταφυσικό στοιχείο είναι θέμα εξειδικευμένο που δεν μπορώ να το διαχειριστώ. Επαληθεύεται όμως εύκολα το θέμα αυτό αν σκεφθούμε ότι ολόκληρη η αρχαία φιλοσοφία προήλθε από τη σύγκρουσή της με τις τότε (πριν τον 6ο αιώνα π.Χ.) μεταφυσικές αντιλήψεις για την δικαιολόγηση της ανθρώπινης ύπαρξης και την ύπαρξη της φύσης. Επίσης για την διερεύνηση του σύμπαντος ο αρχέγονος άνθρωπος είχε τις ίδιες απορίες με τον σημερινό, και πολλά ζητήματα οι άνθρωποι αυτοί τα επιλύουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, αλλάζοντας μόνον τα ονόματα. Π.χ. ο ουρανός δεν έπεφτε στη γη διότι στα αρχέγονα χρόνια τον κρατούσε η δύναμη των ώμων του Ανταίου ενώ σήμερα ξέρουμε ότι ο ουρανός δεν πέφτει στη γη διότι το σύμπαν το κρατάει μια δύναμη η λεγόμενη κοσμολογική σταθερά του Αϊνστάιν. Όπως όμως ο αρχέγονος άνθρωπος δεν γνωρίζει τι σόι πράγμα ήταν ο Ανταίος και για να ξεμπερδεύει τον ονόμαζε Θεό, έτσι και ο σημερινός άνθρωπος δεν ξέρει τι σόι πράγμα είναι αυτή η κοσμολογική σταθερά και για να ξεμπερδεύει λέει ότι ίσως ο ανθρώπινος νους δεν έχει την δυνατότητα να το καταλάβει. Δηλαδή εδώ βαφτίζουμε τον αρχέγονο θεό Ανταίο σε κοσμολογική σταθερά του Αϊνστάιν χωρίς να γνωρίζουμε τι σόι πράγμα είναι και στις δύο περιπτώσεις.

Εξάλλου και το εξαίρετο ποίημα: «Πόθων γεφύρωμα» του ποιητή Δημήτρη Βίκτωρα που μας διάβασε πριν την προβολή της ταινίας με πειστικό τρόπο ο συμπατριώτης μας ηθοποιός Σωτήρης Σαρλής, αυτό το νόημα έχει: «Οι μονομάχοι (θρύλος και πραγματικότητα) λυπημένοι θα αποχωριστούν». «Οι αρχαίοι Αρτινοί θα μαζευτούν για να θαυμάσουν την τρομερή μονομαχία», «τότε που με θυσίες οι άνθρωποι μοχθούσαν και αγκομαχούσαν για να απολαύσουν την ειρήνευση των μονομάχων» κ.λ.π.

Η μονομαχία επομένως του μεταφυσικού με το πραγματικό (οντολογικό) είναι το παραγωγικό αίτιο της δημιουργικής ανθρώπινης σκέψης.

Το πόσο δε ο άνθρωπος έχει αφομοιώσει τη λειτουργία του μεταφυσικού σε συνδυασμό με τη λειτουργία του πραγματικού, για την εν συνεχεία παραγωγή δημιουργικής σκέψης φαίνεται και από μερικά παραδείγματα. Π.χ. η χριστιανική θρησκεία, η Ψυχολογία, η Κοινωνιολογία κ.λ.π. θεωρούν ως απαραίτητο στοιχείο της ευτυχίας του ανθρώπου την αισιοδοξία. Η λέξη όμως αισιοδοξία, η οποία σημειωτέον είναι και αυτούσιο δάνειο σε πολλές ξένες γλώσσες, είναι μεταφυσική. Συγκεκριμένα στην αρχαία μυθολογία η Αίσα ήταν η  θεά της τύχης και δόξα στα αρχαία θα πει πίστη. Έτσι λέγοντας σε κάποιον να είναι αισιόδοξος του λέμε να πιστεύει στην αρχαία μυθολογική θεά της τύχης. Και να σκεφθεί κανείς ότι την αισιοδοξία συνιστά και ο Χριστιανισμός που έχει απορρίψει όλους τους μυθικούς θεούς.

Ο Βασίλης Γκανιάτσας ως αφηγητής της ταινίας του δεν έλεγε «ο ποταμός Άραχθος», αλλά ο «θεός ποταμός Άραχθος». Η λέξη θρύλος είναι θρησκευτική και επίσης η λέξη θυσία είναι θρησκευτική (ακριβέστερα παγανιστική). Και όμως σήμερα συνήθως λέμε ότι για να πετύχεις το καλό χρειάζονται θυσίες.

Επομένως η επικαιρότητα της ταινίας του Βασίλη Γκανιάτσα συνίσταται ακριβώς σε αυτό. Η κατάργηση του μύθου και του μεταφυσικού από την ελληνική παιδεία οδηγεί σχεδόν αναπόδραστα και στον ακρωτηριασμό της δυνατότητας των Ελλήνων να παράγουν δημιουργική σκέψη. Γι’ αυτήν δε την θλιβερή υπόμνηση της ταινίας του Βασ. Γκανιάτσα προϊδεάζει και η ανάγνωση του ποιήματος «Πόθων γεφύρωμα» που προείπαμε.

Τέλος εύχομαι και πιστεύω ότι η ταινία αυτή δεν είναι καταληκτικός στόχος του μεγάλου καλλιτέχνη Βασ. Γκανιάτσα. Κάτι πήρε το αυτί μου ότι σειρά έχουν να μιλήσουν με τη φωνή του Βασίλη Γκανιάτσα και τα Τζουμέρκα.

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 5.0/5 (1 vote cast)
Της Άρτας το Γεφύρι, 5.0 out of 5 based on 1 rating