Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Λίγα Ιστορικά στοιχεία, για να σας βοηθήσουμε να καταλάβετε καλύτερα το καταπληκτικό ιστορικό δοκίμιο 

«Η γη δεν ανήκει σε αυτούς που την έχουν, αλλά σ’ αυτούς που τη δουλεύουνε και την πονάνε» Μ. Μπρεχτ

13ο αιώνας. Μέχρι τα μέσα του αιώνα οι αγρότες της περιοχής της Άρτας ήταν μικροϊδιοκτήτες και όταν οι διάφοροι μεγαλοκτηματίες προσπάθησαν να τους πάρουν τα κτήματα τους αντιστάθηκαν. Από πηγές είναι γνωστό, ότι στα τέλη του 13 ου αιώνα οι Αρτινοί αγρότες όχι μόνον αρνιόνταν να δώσουν τους φόρους ή τα δώρα που τους ζητούσαν οι γαιοκτήμονες, αλλά έπαιρναν και καλλιεργούσαν με τη βία χωράφια που ανήκαν σε Βυζαντινούς ή Φράγκους τιμαριούχους, με αποτέλεσμα να γίνουν ένοπλες συγκρούσεις που κατέληξαν σε φόνους παροίκων. Η αντίσταση των Αρτινών αγροτών σε ντόπιους και ξένους φεουδάρχες, αντίσταση που δεν έπαψε ποτέ, συνετέλεσε στο να εμφανιστεί στην περιοχή της Άρτας ο άγνωστος σε άλλες περιοχές θεσμός της «Μπάσταινας», που αποτελεί μια μορφή εμπράγματος δικαιώματος (ισοβίου καρπώσεως, δικαιώματος μεταβιβάσεως, κληρονομικού δικαιώματος) που έχει ο καλλιεργητής μιας σαφώς καθορισμένης εδαφικά καλλιεργημένης εκτάσεως, και που αποτελούσε μια μέση λύση ανάμεσα στη δουλοπαροικία και την ελεύθερη καλλιέργεια.

Στα μέσα του 16ου αιώνα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία έχουμε μετάβαση από το σύστημα των τιμαρίων στα τσιφλίκια. Η μετάβαση αυτή στην πράξη σήμαινε την απαρχή της ιδιοκτησίας γης με την κατεστημένη της έννοια και ριζικές αλλαγές στη ζωή των γεωργών. Η εξάρτηση των αγροτών από τους μουσουλμάνους τσιφλικούχους ήταν μεγάλη, κυρίως γιατί οι τσιφλικούχοι είχαν το δικαίωμα να τους εμποδίσουν να φύγουν από το τσιφλίκι. Δεν ήταν ιδιοκτήτες μονάχα των σπιτιών αλλά και των εργαλείων τους. Το καθεστώς γαιοκτησίας δεν άλλαξε καθόλου μετά την Απελευθέρωση. Καθώς διατηρήθηκαν τα τσιφλίκια και μετά την Επανάσταση του 1821, οι προσδοκίες και τα οράματα πολλών αγωνιστών για διανομή γης έμειναν απραγματοποίητα. Η έννοια της ιδιοκτησίας στην Ελλάδα, γεννήθηκε μέσα από την έννοια της πατρίδας, καθώς δεν μπορούσε να νοηθεί κατοχή γης, όντας η Ελλάδα υποδουλωμένη. Η Ελληνική Επανάσταση αποτελεί προστάδιο της διεκδίκησης του δικαιώματος ιδιοκτησίας και η σχέση της με το Αγροτικό ζήτημα είναι μεγάλη.

Σύμφωνα με το εθιμικό δίκαιο που ρύθμιζε τις σχέσεις ιδιοκτήτη-καλλιεργητή, ήδη από την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου, ο καλλιεργητής του αγροκτήματος είχε την ισόβια κάρπωση και κατοχή της γης που καλλιεργούσε και το δικαίωμα του αυτό αναγνωρίζονταν, καθ’ όλη τη διάρκεια του τιμαριωτισμού επίσημα, με τη χορήγηση σ’ αυτόν σχετικού εγγράφου (TAPU).Όμως και μετά την μετατροπή των τιμαρίων σε τσιφλίκια εξακολουθούσε να αναγνωρίζεται από τη μια πλευρά η υποχρέωση να μην μπορεί να φύγει ο αγρότης από τη γη που καλλιεργούσε και από την άλλη πλευρά ότι ο κύριος δεν είχε δικαίωμα να τον διώξει από το αγρόκτημα.

Το ελεύθερο Ελληνικό κράτος δεν θέλησε να αναγνωρίσει τον πραγματικό χαρακτήρα της σχέσης καλλιεργητή-γαιοκτήμονα και χαρακτήρισε τη σχέση αυτή σαν επίμορτη αγροληψία, σχέση που σύμφωνα με την διδασκαλία των τότε Νομοδιδασκάλων ήταν σχέση ενοχική. Συνέπεια της επικράτησης της απόψεως αυτής ήταν οι καλλιεργητές να θεωρηθούν σαν ελεύθεροι αγροτοεργάτες, στερούμενοι κάθε εμπράγματου δικαιώματος επί του αγροκτήματος και υποκείμενοι σε έξωση μετά την λήξη του ετησίου αγροληπτικού συμβολαίου τους. Η στάση αυτή του Ελληνικού κράτους έχει την εξήγησή της στο γεγονός ότι το Ελληνικό Αστικό Δίκαιο είχε σαν ιδανικό, το ιδανικό της ανερχόμενης τότε αστικής τάξης, την απόλυτη ελευθερία στις συναλλαγές. Η άποψη αυτή ευνοούσε τους Έλληνες μεγαλοκτηματίες, που οι περισσότεροι είχαν έρθει από την Κωνσταντινούπολη.

Βιβλιογραφία

«Νομολογία του Πρωτοδικείου Άρτης επί του Αγροτικού ζητήματος ετών 1882-84» Επιμέλεια Κ. Πατσαλιά-Λ. Τερζοπούλου Έκδοση Μ/Φ Συλλόγου Άρτας «Ο Σκουφάς» 1981

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)