Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Λίγα Ιστορικά στοιχεία, για να σας βοηθήσουμε να καταλάβετε καλύτερα το καταπληκτικό ιστορικό δοκίμιο

1821. Η Ελληνική Επανάσταση

1828. Ιωάννης Καποδίστριας

1833 Βασιλιάς Όθων

1843 Κίνημα της 3ης Σεπτέμβρη.

1840 Γεννιέται ο Κώστας Καραπάνος, υιός του Γεράσιμου Καραπάνου, αρχιεπιστάτης των κληρονόμων του Μουσταφά Πασά, μεγάλου και σημαντικού αξιωματούχου της Τουρκίας και ιδιοκτήτου περιοχών και χωριών της Ηπείρου και της Θεσσαλίας.

1850 Ομογενείς της Κωνσταντινούπολης Γ. Ζαρίφης, Κ. Ζάππας, Α. Συγγρός, Χ. Ζωγράφος, Κ. Καραπάνος, Μπαλτατζής κ.α. άρχισαν να αγοράζουν Τούρκικα αγροκτήματα, στην Ήπειρο και Θεσσαλία και παράλληλα έκαναν επενδύσεις στον εμπορικό τομέα, στα ορυχεία και στη βιομηχανία της ελεύθερης Ελλάδας. Η πολιτική αστάθεια και οι συνεχείς εξεγέρσεις των καλλιεργητών είχαν σαν συνέπεια τη μείωση των εσόδων των τσιφλικάδων, πράγμα που υποχρέωσε τους εγκαταστημένους στη Πόλη, Τούρκους μεγαλοκτηματίες, να δεχτούν τους όρους των Ελλήνων Κεφαλαιούχων και να τους πουλήσουν τα δικαιώματά τους σε ευτελή ποσά…

1854 Εξέγερση Αρτινών αγροτών. Επανάσταση στα Ραδοβύζια και στα Τζουμέρκα.

1863 Βασιλιάς Γεώργιος Α ΄ (110 χρόνια της Δανέζικης Δυναστείας Γκλίσμπουργκ).

1864 Αγορά μεταλλείων Λαυρίου από τον Ι.Σερπιέρη. Ο Κ. Παχύς, πατέρας του Γ. Παχύ, είναι εκπρόσωπος του Ι. Σερπιέρη. Ο Γ. Παχύς (η γέφυρα του ξένου κεφαλαίου με τα μεταλλεία Λαυρίου) συμμαχεί με τους κατοίκους της Κερατέας, για να πάρει για λογαριασμό του Ι. Σερπιέρη, τα μεταλλεία του Λαυρίου, με την εύνοια και παραχώρηση χιλιάδων βασιλικών στρεμμάτων…. Την ίδια χρονιά δολοφονείται (άγνωστοι τον χτύπησαν με κάλτσες γεμάτες άμμο) τον Δήμαρχο Λαυρίου, Λουκά Παπαθανασίου, που αντιστάθηκε στον Ι. Σερπιέρη. Μέτοχοι της Γαλλικής εταιρείας Λαυρίου είναι ο Ι. Σερπιέρης (18%), ο Γ. Παχύς (10%), ο Α. Συγγρός 32%, η χήρα του βουλευτή Άρτας Ν.Δ. Βότσαρη κ.α.

Από 1853 -1883 ο Αλεξ. Κουμουνδούρος εκλεγόταν βουλευτής, χρημάτισε υπουργός 18 φορές και 10 φορές Πρωθυπουργός. Κρατικοποίησε τις «εκβολάδες μεταλλεύματος» του Λαυρίου και ήρθε σε σύγκρουση με τις ξένες εταιρείες που είχαν επενδύσει. Οι πρεσβείες της Γαλλίας και της Ιταλίας διαμαρτυρήθηκαν για την «πρωτοφανή» ενέργεια της κυβέρνησης και απείλησαν ακόμη και με στρατιωτική επέμβαση.

1866 Νέα εξέγερση Αρτινών αγροτών.

1867 Ο Κ. Καραπάνος παντρεύτηκε την κόρη του Χρηστάκη Ζωγράφου, Μαρία. Ο Ζωγράφος είχε αγοράσει από τους Τούρκους τα Τζουμερκοχώρια, αρκετά χρόνια μετά τον γάμο της κόρης του, έδωσε ορισμένα στον Κ. Καραπάνο.

1870 Όταν ο θρόνος και πλούσιοι τραπεζίτες (Συγγρός, Καραπάνος κ.α.) από την Κωνσταντινούπολη επιχείρησαν να καταλάβουν και να ελέγξουν πλήρως το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, έχοντας πιστό εκφραστή τους τον πρωθυπουργό Δ. Βούλγαρη, ο Α. Κουμουνδούρος αντιτάχθηκε.

1871 Επί κυβερνήσεως Κουμουνδούρου, εφαρμόστηκε η πρώτη διανομή γαιών στου άκληρους χωρικούς.

1873 Κρίση στην Αγγλία, Γερμανία και Ιταλία. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι υπό χρεοκοπία. Στροφή του Αντρέα Συγγρού προς της Ελλάδα και αγορά των μεταλλείων Λαυρίου. Αγορά  τσιφλικιών Άρτας και Θεσσαλίας από Κ. Καραπάνο και τον πεθερό του Χ. Ζωγράφο (Χστάκη αφέντη) αντίστοιχα, από τους γιούς του Μουσταφά Πασά. Ο Γ. Παχύς ξεσηκώνει του Αρτινούς αγρότες και κολίγους, πολύ πριν τις βουλευτικές εκλογές του 1881 στις απελευθερωμένες περιοχές.

Ξεκινά το αγροτικό κίνημα στην Άρτα, εναντίον του τσιφλικά Κ. Καραπάνου.

1875 Ρωσοτουρκικός Πόλεμος. Ευρωπαϊκός έλεγχος (τρόικες της εποχής) στο οθωμανικό κράτος. Η Χρεοκοπία οφείλεται σε μεγάλες επενδύσεις στο στρατό και στις συγκοινωνίες. Ο Κ. Καραπάνος έπαιξε ρόλο σε δυο «φούσκες»: στην απάτη των συγκοινωνιών της Κωνσταντινούπολης με τα ιππήλατα τραμ και στην αυστροτουρκική τράπεζα που πτώχευσε….

1878 Κυβέρνηση Αλ. Κουμουνδούρου, Υπουργός Εξωτερικών Λεων. Δηλιγιάννης- Συνέδριο Βερολίνου- Νέα εξέγερση Αρτινών μικροκαλλιεργητών-Δύο Έλληνες, ο Πλωτίνος Ροδοκανάκης (από την Χίο) και ο Φρανσίσκο Ζαλακόστα (από Συρράκο και Καλαρρύτες) θα ηγηθούν της αγροτικής εξέγερσης στο Κεντρικό Μεξικό μαζί με τον Πάντσο Βίλα και τον Εμιλιάνο Ζαπάτα….

1878-1910 Αγροτικό πρόβλημα.

1881-1882 Κυβέρνηση Αλ. Κουμουνδούρου. Εκλέγονται βουλευτές Άρτας οι Κ. Καραπάνος και Γ. Παχύς.

1881 Συνδιάσκεψη Κωνσταντινούπολης και θέματα ιδιοκτησίας. 24 Ιουνίου παραχώρηση της Άρτας και της Θεσσαλίας. H σύμβαση της 24ης Μαίου σύμφωνα με την οποία έγινε η προσάρτηση πρόβλεπε την προστασία του γαιοκτητικού συστήματος και δεν επέτρεπε αλλαγές στη μορφή ιδιοκτησίας «ει μη για γενικού νόμου εφαρμοστέου καθ’ όλον το Ελληνικόν Βασίλειον». Η Θεσσαλία και η Άρτα απελευθερώθηκαν από τους οθωμανούς, για να δουλωθούν στη συνέχεια στους «τουρκίζοντας χριστιανούς», όπως έλεγε ο Κοραής… Στους κολλήγους συμπαραστάθηκε ο Γ. Παχύς, που αργότερα εκλέχτηκε βουλευτής Άρτας. Τους τσιφλικάδες εκπροσωπούσε ο Κ. Καραπάνος κι αυτός βουλευτής Άρτας. Η σκληρή στάση της Αγγλίας στην συνδιάσκεψη της Κων/πολης απέναντι στα αιτήματα των Ελλήνων, οφείλεται στις μυστικές συμφωνίες με του Τούρκους και με αντάλλαγμα την Κύπρο.

1882-1885 Κυβέρνηση Χαρ. Τρικούπη. Κατά της αγροτικής μεταρρύθμισης.

1882. Το ματωμένο θέρος. Οι καλλιεργητές του Πέτα και του Κομποτίου αρνήθηκαν να πληρώσουν το μερίδιο (ίμορο) στον επιστάτη του Καραπάνου, Γ. Βαρζέλη. Δυο νεκροί Κομποταίοι μικροκαλλιεργητές. Ο Καραπάνος αρχίζει να πουλάει τα τσιφλίκια του το φθινόπωρο του 1882, διότι εκδηλώθηκαν κινήσεις μετανάστευσης ηπειρωτών καλλιεργητών προς τις οθωμανικές επαρχίες. Οι αγρότες λέγανε το γνωστό «που’ σαι κατακαημένο τούρκικο».

Ξεσηκωμός αγροτών και κολίγων στο Ζάρκο Τρικάλων. Στα γεγονότα στο Ζάρκο Θεσσαλίας, ο Χ. Ζωγράφος συγκέντρωσε Αλβανούς ληστές, κακούργους και φυγόδικους στην πατρίδα τους, που έδερναν τους αγρότες της Θεσσαλίας. Στα Ζωγράφεια κτήματα της Θεσσαλίας είχαμε τα κουλούκια (αυτοκαλλιεργούμενες εκμεταλλεύσεις με μισθωτούς εργάτες γης-το μεροκάματο ήταν 1,2 δραχμές), που οι κολίγοι δούλευαν «ήλιο με ήλιο».

Οι Άγγλοι καταλαμβάνουν την Αίγυπτο, αρχίζει η περίοδος της Αποικιοκρατίας. Οι έλληνες πάροικοι του 19ου αιώνα (τσιφλικάδες, μεγαλέμποροι, τραπεζίτες, μέτοχοι μεταλλείων) έρχονται στην Ελλάδα σαν χρυσοθήρες και λαγωνικά της αποικιοκρατίας.

1893 Κυβέρνηση Χαρ. Τρικούπη. Χρεοκοπία της Ελλάδας. Η πτώχευση ήταν άμεσα συνυφασμένη με το σταφιδικό πρόβλημα στην Παλαιά Ελλάδα, αλλά και το αγροτικό ζήτημα στις Νέες Χώρες (Άρτα και Θεσσαλία), δηλ. το πρόβλημα των τσιφλικιών.

Την πτώχευση της Ελλάδας προκάλεσε και ο Κ. Καραπάνος (καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε και ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ ως επενδυτής ελληνικών χρεογράφων), όπως επίσης και το 1895 έπαιξε μεγάλο ρόλο στην πτώχευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας

(περισσότερα στο βιβλίο «Το ματωμένο θέρος του 1882»).

Οι ευρωπαίοι κεφαλαιούχοι θέτουν όρο στην κυβέρνηση Τρικούπη για τη σύναψη δανείου «την υποβολή των οικονομικών της Ελλάδος εις έλεγχον»….

1897 Ελληνοτουρκικός Πόλεμος. Η ήττα των Ελλήνων. Ο πόλεμος του 1897 έγινε μετά από πιέσεις των Γερμανών στο σουλτάνο για να αποζημιωθούν οι… Γερμανοί κάτοχοι χρεογράφων από την πτώχευση.

1896 ιδρύεται ο Σύλλογος Άρτας «Ο Σκουφάς».

1898 Υπουργός Οικονομικών ο Κ. Καραπάνος.

1899 Ο «Λαυριοφάγος», ο «Ιταλός» και…. ο προστάτης των Αρτινών αγροτών Γεώργιος Παχύς, έγινε «κομματάρχης» του μεγαλοτσιφλικά Κ. Καραπάνου…. Η πολιτική συνύπαρξη προκύπτει μετά από «υψηλή» διαμεσολάβηση (Γ. Σκουζές ήταν αυλικός σύμβουλος του βασιλιά Γεώργιου Α).

1900 Σχεδόν όλα τα τσιφλίκια της ελεύθερης περιοχής της Άρτας είχαν μεταβιβαστεί στους καλλιεργητές των. Αυτός ήταν ένας από λόγους, που το Αγροτικό Ζήτημα στην περιοχή της Άρτας λύθηκε πιο ήπια από την Θεσσαλία.

1910 Κιλελέρ. Εξέγερση Θεσσαλών αγροτών ενάντια στον τσιφλικά Εφέντη Χρηστάκη Ζωγράφο, πεθερό του Κ. Καραπάνου. Οι κολλήγοι του Θεσσαλικού Κάμπου ξεσηκώθηκαν ενάντια στην εξαθλίωση της ζωής τους από τη βάρβαρη εκμετάλλευση των τσιφλικάδων και το ελληνικό κράτος της υπηρεσιακής κυβέρνησης Στεφ. Δραγούμη τους αντιμετώπισε με στρατιωτική βία. Στις εκλογές του 1910 πρωθυπουργός γίνεται ο Βενιζέλος, ο οποίος αναγκάστηκε να ανοίξει τον δρόμο για τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις. Ο αγροτικός εκσυγχρονισμός του Μεσοπολέμου, ήταν τέκνο της βίας και της ανάγκης. Μέσα σε 20 χρόνια όλα τα τσιφλίκια εξαφανίστηκαν και οι αγρότες ελευθερώθηκαν .Στον Παπαναστασίου που προώθησε τις απαλλοτριώσεις με ταχύτητα, οφείλουν όλοι οι αγρότες και ιδιαίτερα της Άρτας και Θεσσαλίας την ύπαρξή τους.

1914 Πέθανε σε ηλικία 74 ετών ο Κ. Καραπάνος

Ο Κώστας Καραπάνος στην Άρτα χρησιμοποιούσε την χωροφυλακή και αγροφυλακή του επίσημου κράτους, για να καταδιώξει, να φυλακίσει και να σκοτώσει τους Κομποταίους και Πετανίτες αγρότες.

Ο Κώστας Καραπάνος διέμενε είτε στην Κωνσταντινούπολη, είτε στο Παρίσι, είτε στην Αθήνα, είτε στην Κέρκυρα και ελάχιστα στην Άρτα, στην Άρτα όμως έβγαινε βουλευτής. Στην Άρτα διοικούσαν οι επιστάτες του και ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Σ. Βαρζέλης. Ο Κ. Καραπάνος ήταν χρηματιστής (φούσκα των τραμ στην Κωνσταντινούπολη), τραπεζίτης, τσιφλικούχος, έμπορος γης, αρχαιολόγος (ανακάλυψε το μαντείο και το θέατρο της Δωδώνης, εκεί ανακάλυψε έναν πολιτισμό του χαλκού χωρίς… κόκκο χρυσού, με τον μηχανικό Μινέικο), διαπλεκόμενος διεθνώς (Συνέδριο Βερολίνου), επενδυτής γης (Γλυφάδα, κ.α.), χαμαιλέοντας στην πολιτική (υπηρέτησε στο διπλωματικό σώμα της Υψηλής Πύλης στην Πρεσβεία των Παρισίων, αργότερα ήταν στην Ελληνική κυβέρνηση Κουμουνδούρου, την κυβέρνηση του Χαρ. Τρικούπη, την κυβέρνηση του Α. Δηλιγιάννη, έγινε Υπουργός Εξωτερικών, και Ναυτιλίας, έκανε δικό του κόμμα, έγινε βασιλικός, στη συνέχεια βενιζελικός…) κ.α.

Ο Κ. Καραπάνος συνετέλεσε στην πτώχευση της Ελλάδας το 1893 και την πτώχευση της οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1895, επίσης «έριξε» τον πεθερό του, τραπεζίτη και τσιφλικά Χρηστάκη Ζωγράφο και τον σύγαμβρό του Πρωθυπουργό Λ. Δηλιγιάννη το 1891….

Προς τιμή του Χρηστάκη Ζωγράφου στιχουργήθηκε ύμνος από τον Ι. Σταμέλο, μελοποιήθηκε από τον Π. Ζαχαριάδη και απαγγέλλονταν από τους μαθητές των Ζωγραφείων Διδασκαλείων της Κωνσταντινούπολης:

Άφθαρ τον στέφανον νέον/πλαίξασαν πάλιν, ω μούσα/ στέψατε άνδρα γενναίον/ φίλον αρχαίον κοσμούσα/

Καίσαρ μακράν εν τη ξένη/τέκνον πιστόν της πατρίδος/πάντοτε είναι και μένει/πάρασχος πλούτου και ελπίδος/

Ύψιστε φρούρει τα έτη/ φίλου αγνού της παιδείας/ Δως τω κλεινώ ευεργέτη/στον μεστόν ευτυχίας.

1952 Λύθηκε το πρόβλημα της γης. Κυβέρνηση Παπάγου.

Το αρτινό αγροτικό ξεσήκωμα αποτελεί την αρχή του αγροτικού κινήματος στη χώρα μας.

Το αγροτικό ζήτημα έσβησε στην Άρτα γιατί γεννήθηκε μακριά από την πρωτεύουσα με συνέπεια να μείνει άγνωστο.

Ένα αιώνα μετά το Κιλελέρ και 130 χρόνια μετά το ματωμένο θέρος του 1882 στην Άρτα, οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο, και πάντοτε σύμφωνα με τα συμφέροντα των «από πάνω» τα προβλήματα των τοπικών κοινωνιών (Σκουριές Χαλκιδικής, Κερατέα κ.α.), των κοινωνικών επαγγελματικών ομάδων, των «από κάτω», όταν αυτοί διαμαρτύρονται ή ακόμα κι όταν εξεγείρονται. Χρησιμοποιούν τους ίδιους μηχανισμούς, κατασταλτικούς ή ιδεολογικούς, ψελλίζουν τα ίδια ιδεολογήματα, τις ίδιες συκοφαντίες…

Βιβλιογραφία:

«Πλωτίνος Ροδοκανάκης, ένας Έλληνας Αναρχικός» Ρόμβος Τέος Εκδόσεις Ηλέκτρα 2005

«Το ματωμένο θέρος του 1882» Γιώργος Χ. Παπασωτηρίου Εκδόσεις ΗΠ.Ε.ΠΟ.Τ.Ε. 2014

Άρθρο: “Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, η Ελληνική Επανάσταση και το Αγροτικό Ζήτημα” του Dr Γεωργίου Παπαδημητρίου

Άρθρο στην Εφημερίδα των Συντακτών: «Αλ. Κουμουνδούρος, ο πατέρας της μονιμότητας» του Θεόδωρου Μπενάκη

«Νομολογία του Πρωτοδικείου Άρτης επί του Αγροτικού ζητήματος ετών 1882-84» Επιμέλεια Κ. Πατσαλιά-Λ. Τερζοπούλου Έκδοση Μ/Φ Συλλόγου Άρτας «Ο Σκουφάς» 1981

«Έπαινος Ηπειρωτών» Αλέξ. Φαρμάκης Ιωάννινα 1998

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 4.0/5 (1 vote cast)
«Το ματωμένο θέρος του 1882» του Γιώργου Χ. Παπασωτηρίου Εκδόσεις ΗΠΕΠΟΤΕ 2014), 4.0 out of 5 based on 1 rating