Γράφει ο Θανάσης Παπαθανασίου

Μπορεί κανείς να υπερηφανεύεται για κάτι υπαρκτό, για αρετές και αξίες, όπως: ικανότητα, δύναμη, καταγωγή, συμπεριφορά, για το έργο του, για την πατρίδα του… Αυτή είναι η «θετική» έννοια της υπερηφάνειας.

Αλλά μπορεί κανείς να υπερηφανεύεται για κάτι ανύπαρκτο ή κάτι που δεν θεωρείται ευρύτερα άξιο υπερηφάνειας. Να καυχάται για προσόντα που δεν διαθέτει ή που δεν είναι τέτοια που να δικαιολογούν τη δήθεν «ανωτερότητά» του. Μιλάμε τότε για ψευτοπερηφάνεια, έπαρση, καύχηση, κομπασμό, κομπορρημοσύνη, ξυπασία, οίηση, υπεροψία, αλαζονεία. Είναι η «αρνητική» έννοια της υπερηφάνειας, η «κακόσημη» έννοιά της.

Η υπερηφάνεια-υπεροψία είναι αδυναμία, ασθένεια του εγκεφάλου. Οι καπνοί της υπερηφάνειας σκοτίζουν τον εγκέφαλο του υπερήφανου, ο οποίος, έχοντας μικρή ιδέα για τους άλλους, μεγάλη δε για τον εαυτό του, επισύρει εναντίον του αντιπάθεια και εχθρότητα, και εντέλει δυστυχεί.

Πολλοί, άνδρες και πόλεις και λαοί, όταν υπέκυψαν στον τυφώδη πυρετό της υπερηφάνειας, έπεσαν και δια παντός δυστύχησαν.

Γι’ αυτή την αρνητική, την παράλογη και καταστροφική υπερηφάνεια, γίνεται πολύς λόγος στις σελίδες της ιστορίας του Ηροδότου, και μεταφέρονται εδώ, επιλεκτικά, τέτοια παραδείγματα.

■ Ο βασιλιάς της Αιγύπτου Απρίης συγκέντρωσε τόση δύναμη στον εαυτό του, ώστε νόμιζε ότι ούτε ο Θεός θα μπορούσε να του αφαιρέσει την αρχή. Ήρθε όμως σε σύγκρουση με τον Άμαφι και, ηττηθείς, συνελήφθη αιχμάλωτος και τιμωρήθηκε.

■ Η υπερηφάνεια, για τα αμύθητα πλούτη, τύφλωσε τον Κροίσο, τον βασιλιά της Λυδίας στη Μικρά Ασία, και τον έσπρωξε σε πόλεμο κατά του Κύρου, βασιλιά των περσών. Κομπάζοντας για τους άπειρους θησαυρούς του, περιφρόνησε τις δυνάμεις του εχθρού του και θεώρησε πολύ ανώτερες τις δικές του. Νικήθηκε, ταπεινώθηκε, έχασε τα πάντα και κινδύνευσε να χάσει και αυτή τη ζωή του οδυνηρότατα, όταν ο Κύρος διέταξε να τον κάψουν ζωντανό ενώπιόν του. Θυμήθηκε τότε τα λόγια του Σόλωνα και αναφώνησε στην απελπισία του τρις: Σόλων, Σόλων, Σόλων!

■ Και ο Κύρος παρασύρθηκε κάποτε σε υπερηφάνεια από την απεριόριστη δύναμη του βασιλιά. Όπου ο ίδιος διηύθυνε το στρατό του, νικούσε! Πίστεψε ότι ήταν κάτι περισσότερο από άνθρωπος και ότι κανένας λαός επί της γης δεν μπορούσε ν’ αντισταθεί εναντίον του. Και όμως οι Μασσαγέτες (529 π.Χ.) τον κατανίκησαν και κατέστρεψαν όλον τον στρατό του.

■ Εικάζεται ότι, οι Σπαρτιάτες έστειλαν μια πρεσβεία στον Κύρο, ζητώντας του να μην προσπαθήσει να κατακτήσει τους Έλληνες αδελφούς τους, που ζούσαν στη Μικρά Ασία. Η απάντηση του Κύρου ήταν ιδιαίτερα περιφρονητική: «Ποιοι είναι αυτοί οι Σπαρτιάτες;». Μέσα σε δύο γενιές, οι διάδοχοί του θα το μάθαιναν από πρώτο χέρι στα πεδία των μαχών στις Θερμοπύλες και στις Πλαταιές.

■ Οι βάρβαροι που αποβιβάστηκαν στον Μαραθώνα, νόμισαν με υπεροψία ότι κανένα εμπόδιο δεν υπήρχε να κυριεύσουν την Αθήνα, και έφεραν λίθο από την Πάρο για να κατασκευάσουν τρόπαιο για ανάμνηση των κατορθωμάτων τους. Ε, αυτόν τον λίθο τον επεξεργάστηκε ο Φειδίας, ώστε να γίνει το άγαλμα της Νέμεσης για τον εκεί ναό της. Η καταστροφή του Περσικού στρατού στην πεδιάδα του Μαραθώνα υπήρξε το μαραθώνιο αίσχος του, το οποίο μηδέποτε εκπλύθηκε. Εξ χιλιάδες Περσών θυσιάστηκαν κατά την ημέρα εκείνη, προς ταπείνωση και σωφρονισμό του υπερήφανου Δαρείου.

■ Η υπερηφάνεια του Ξέρξου κατήντησε τόσο μεγάλη, ώστε θάλασσα γεφύρωσε και χερσόνησο μετέβαλε σε νησί. διέταξε να μαστιγώσουν τη θάλασσα, διότι διέλυσε τις γέφυρές του. σε ένα ποτάμι από ιδιοτροπία μόνο ήθελε να δώσει άλλη κοίτη. και νόμιζε ότι όλους τους λαούς της Δύσης θα μπορούσε να υποτάξει. Και αυτός είδε όλη τη λαμπρότητά του να καταπίπτει και θρήνησε την ατυχή του μοίρα. Έκαμε τους Πέρσες καταγέλαστους στους Έλληνες.

■ Οι Σπαρτιάτες βάδισαν εναντίον της Αρκαδίας κρατώντας μερικούς πήχες για να οριοθετήσουν τα αγροκτήματα, που πίστευαν ότι θα αποκτούσαν σύντομα, και αλυσίδες για να δέσουν τα πόδια των νέων Αρκάδων ειλώτων τους, που θα καλλιεργούσαν για λογαριασμό τους τη γη. Ηττήθηκαν όμως και κατέληξαν αιχμάλωτοι πολέμου, δέσμιοι με τις αλυσίδες που μετέφεραν μαζί τους.

■ Ο Παυσανίας, αμέσως μετά τη μάχη των Πλαταιών, άρχισε να συμπεριφέρεται με επιδεικτικόν τρόπο. Είχε προτείνει αν ανατεθεί στον επιγραμματοποιό Σιμωνίδη να γράψει δύο επικά εγκώμια, έκδηλα της αλαζονείας του. Παρατίθεται το ένα από αυτά.

 

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)