Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Μυθιστόρημα-Ποταμός είναι αυτό το βιβλίο του συμπατριώτη μας Γιάννη Καλπούζου. Ο αναγνώστης θα χρειαστεί γερά νεύρα, για να διαβάσει τις 447 σελίδες του, επίσης μπορεί και να χαθεί, στην προσπάθειά του να αναγνωρίσει τα δεκάδες πρόσωπα του βιβλίου, ενώ στα τοπωνύμια, θα έχει έναν καλό οδηγό, τον χάρτη, που βρίσκεται στις πρώτες σελίδες του (οι Αρτινοί αναγνώστες, θα αναγνωρίσουν ονόματα όπως Βίγλα, Καλεντίνη, Περάνθη). Στο τέλος, όμως η ανταμοιβή του αναγνώστη, θα είναι η αισθητική απόλαυση.

Το βιβλίο του Γιάννη Καλπούζου μου θύμισε το πολυπρόσωπο και πολυδαίδαλο βιβλίο «100 χρόνια μοναξιάς» του Μάρκες. Είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα, ειρωνικό και καταγγελτικό. Γραφή ρέουσα, πλοκή αστυνομικού και ψυχολογικού θρίλερ.

Ο Γιάννης Καλπούζος επέλεξε ένα φανταστικό νησί του Αιγαίου, ως τον ιστορικό καμβά της μυθοπλασίας του. Ύστερα από ένα μεγάλο σεισμό, το νησί αρχίζει να βυθίζεται σιγά-σιγά, χωρίς ο κρατικός μηχανισμός να μπορεί να προσφέρει βοήθεια ούτε από τη θάλασσα (δίνες) ούτε από αέρα (νέφος καπνού και σκόνης) και χωρίς να υπάρχει ελπίδα σωτηρίας για τους κατοίκους…

Ο συγγραφέας οργανώνει τη μυθοπλασία του γύρω από τέσσερις οικογένειες και τον περίγυρό τους και τις διαφορετικές εμπειρίες και περιπέτειές τους. Η αφήγηση ανελίσσεται σ’ ένα διάστημα ενός μηνός, του Σεπτεμβρίου του 1989 και τα επεισόδιά της εκτυλίσσονται σ’ αυτό το ανώνυμο νησί (αναρωτιέται ο αναγνώστης, η χρονολογία που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας να είναι τυχαία; διότι είναι η χρονολογία με τις κοσμογονικές αλλαγές στην Ανατολική Ευρώπη και τον φόβο και την ανασφάλεια, που δημιούργησε αυτή η κατάρρευση, στους αριστερούς, όλου του κόσμου…).

Τα όνειρα είναι κομμάτι της λογοτεχνίας, τα οποία τροφοδοτούν τη φαντασία και την καλλιτεχνική δημιουργία. Μόνο η λογοτεχνία έχει αυτή τη σχεδόν υπερφυσική ιδιότητα να ανοίγει τις μυστηριώδεις αλλά καθοριστικές πόρτες της φαντασίας. Την πλούσια και απέραντη φαντασία του ο Γιάννης Καλπούζος τη χρησιμοποίησε συνειδητά, αν όχι και προγραμματισμένα, για να απεικονίσει την εποχή μας και την μελλοντική προέκτασή της. Το μεγάλο πρόβλημα της σύγχρονης κοινωνίας, είναι πάντα ο άνθρωπος που δημιουργεί το θαύμα, αλλά αποδεικνύεται επικίνδυνος διαχειριστής του. Είναι ένας παράξενος αλχημιστής που κατασκευάζει χρυσάφι, αλλά με τη συνεργασία σκοτεινών δυνάμεων, προκειμένου να το χρησιμοποιήσει τελικά για εξίσου σκοτεινούς, ιδιοτελείς και αυτοκαταστροφικούς σκοπούς.

Ο συγγραφέας με τη φαντασία του φτιάχνει ένα κόσμο, τους κατοίκους του νησιού-κόσμος, που είναι άμεσα μελλοθάνατοι.

Το πεπρωμένο τους είναι σκοτεινό. Η κόλαση είναι παρούσα. Υπάρχει μια αποφορά θανάτου, σαν την πανούκλα του μεσαίωνα. Το νησί είναι η μικρογραφία του κόσμου μας. Μέσα από αυτή την ιστορία αποτυπώνεται ο σαγηνευτικός κόσμος της σύγχρονης κοινωνίας, όταν βιώνει τον υπέρτατο φόβο. Ένας μικρόκοσμος που κινείται κάτω από το κράτος του φόβου, όταν απειλείται από τον θάνατο. Έχουμε μια αποδόμηση της κοινωνίας, που δημιουργεί ο πανικός. Το ένστικτο αυτοσυντήρησης αναδεικνύεται και απελευθερώνεται όχι μόνο από τα φυσικά φαινόμενα αλλά και από τα ψυχικά. Αρκεί μόνο μια σπίθα….Όταν βιώνουμε τον υπέρτατο φόβο και φθάνουμε στο όριο, τότε βλέπουμε την αλήθεια. Όταν όλα βυθίζονται και γκρεμίζονται, τότε αποκαλύπτεται και αναδεικνύεται η αθέατη πλευρά του ανθρώπου.

Με το φόβο του θανάτου, ο άνθρωπος βγάζει τον χειρότερό του εαυτό. Το βιβλίο αυτό, είναι μια αλληγορία που εκθέτει το τέρας που κρύβουμε όλοι μέσα μας, είναι το «Σάος. Παντομίμα Φαντασμάτων» σε σκηνές αποκάλυψης.

Όσο οι κάτοικοι του νησιού, απεγνωσμένα αναζητούν καταφύγιο, όλο και σε ψηλότερα σημεία για να σωθούν, όσο ανεβαίνουν το βουνό Σάος, τόσο βυθίζονται στα άδυτα της ψυχής τους, τόσο αποκαλύπτονται τα άγρια και σκοτεινά της ψυχής τους. Πρόκειται για ένα κοινωνικό πίνακα, ένα καθρέφτη του σημερινού κόσμου, ένα μικρόκοσμο της καθημερινότητας, όπου το ατομικό γίγνεσθαι είναι εμφανές. Όπου ο καθένας είναι προσηλωμένος στο ΕΓΩ του και ακούει μόνο ό,τι λέει ο ίδιος…. Πρόκειται για μια σκηνογραφία φρίκης. Το «Σάος-Παντομίμα Φαντασμάτων» αναπαριστά το δράμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Συγκρούσεις, βιασμοί, ωμή βία, πρόχειρα ψεύδη, μίση, απληστία, ειδεχθή εγκλήματα, ίντριγκες, συνομωσίες αναπλάθονται συχνά και πειστικά. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ζουν και κινούνται οι επινοημένοι ήρωες του συγγραφέα.

Ο Γιάννης Καλπούζος ξεγυμνώνει τους ήρωες του καθημερινά για να τους κάνει να φαίνονται κωμικοί. Παρωδεί την παράνοιά τους και τις φοβίες τους. Οι ήρωες του φοβούνται, φωνάζουν, κινούνται, στοχάζονται, βιάζονται, δολοφονούνται, αγαπιούνται. Είναι αινιγματικοί, παράξενοι, αγαθοί, μεγαλόψυχοι, εφιαλτικοί, μοναχικοί, ευφυείς, βέβηλοι, αλκοολικοί, βιαστές, μπερδεμένοι σεξουαλικά. Κάποιοι είναι ρομαντικοί ήρωες του μέλλοντος που ναυαγούν σε πρωτόγονη εποχή. Οι ήρωες του κινούνται σε μια ρευστή ευμετάβλητη περιοχή, χωρίς να στηρίζονται πουθενά. Μπορεί οι πρωταγωνιστές του έργου (Παρασκευάς, Θαρρενή, Βαγγελιώ, Περικλής, Θάνος, Μαρίνος, Γιώργος, Κώστας, Ιάκωβος, Νάσος, Μάνος, Αιμίλιος, Μελίτη, Φοίβος, Τάκης, Αριστοτέλης) να παρουσιάζονται παράλογα και αφύσικα αποξενωμένοι μεταξύ τους αλλά και με την πραγματικότητα, αναγνωρίζονται ωστόσο σαν γνώριμο κομμάτι της καθημερινότητας. Ωραίο το εύρημα του συγγραφέα με το σκυλί που ζει ανθρώπινα και μιλάει. Τον σκύλο-κοπρίτη, που αποκαλύπτει την αποκτήνωση των ανθρώπων!!! Οι ήρωες του Γιάννη Καλπούζου φαντάζουν με φιγούρες κουκλοθεάτρου, που τα ξύλινα πρόσωπά τους σφραγίζει μία και μοναδική έκφραση. Οι έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις τους μοιάζουν τεχνητές, σαν μηχανική εκτέλεση των υποδείξεων ενός αόρατου σκηνοθέτη, του συγγραφέα του ίδιου, ο οποίος είναι και το πρώτο μέλος αυτού του θιάσου, του «Σάος. Παντομίμα Φαντασμάτων»… Ο άτσαλος μιμητισμός τους, επιτρέπει στον Γιάννη Καλπούζο να αξιοποιήσει στο έπακρο τη δραστικότατη ειρωνεία του και να υπονομεύσει δεξιοτεχνικά τη σοβαροφάνεια σημερινών προτύπων ευημερίας.

Ο Γιάννης Καλπούζος είναι ένας ευφάνταστος συγγραφέας, που μπορεί να συγκέντρωσε ένα πλουσιότατο υλικό με το οποίο έντυσε το θέμα του βιβλίου του, αλλά στο απώτερο βάθος, πίσω από την εξωτερική μορφή της ιστορίας του, υποσυνείδητα διαπραγματεύεται το υπαρξιακό νόημα της εξερεύνησης του εαυτού, η γνώση του οποίου θα βοηθούσε στην εξημέρωση του τέρατος….

Ο τολμηρός αυτός συγγραφέας, διαβεβαιώνει τον αναγνώστη του, ότι τα τοπία και το νησί του δε βρίσκονται στη σφαίρα της φαντασίας του, αλλά πάνω στη Γη και εμμέσως του επισημαίνει παράλληλα, ότι είναι σε θέση να υπερβεί τα όριά του και να οικοδομήσει έναν άλλο, ανώτερο εαυτό. Είναι απολύτως βέβαιο, ότι ο Γιάννης Καλπούζος, μας επισημαίνει, μέσα από τη βαθυστόχαστη λογοτεχνική γραφή του, την ουσιώδη υπαρξιακή σημασία της ΤΕΧΝΗΣ και του ΕΡΩΤΑ, ως και τα μόνα εφόδια, για να κρατηθεί ζωντανή η ανθρωπιά μας.

Η συναρπαστική και συγκλονιστική περιγραφή της απελπισμένης φυγής των κατοίκων του νησιού προς την υψηλότερη κορυφή του Όρους Σάους, είναι οπωσδήποτε μια συμβολική ιχνηλασία-διερεύνηση του άγνωστου ανθρώπινου τοπίου.

Στην αναζήτηση αυτού του Γκράαλ είναι που μας προσκαλεί το εξαιρετικό μυθιστόρημα του πατριώτη μας Γιάννη Καλπούζου.

Η σημερινή αμοραλιστική εποχή έκπτωσης ηθών και θεσμών σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο επιβεβαιώνει τον συγγραφέα. Ο Γιάννης Καλπούζος είναι, δυστυχώς, ανατριχιαστικά επίκαιρος….

Ο Γιάννης Καλπούζος γεννήθηκε στις Μελάτες της Άρτας το 1960.Έχει γράψει ποιητικές συλλογές, στίχους σε 70 τραγούδια, διηγήματα και μυθιστορήματα. Με την ποιητική συλλογή «Έρωτας νυν και αεί» ήταν υποψήφιος στη βραχεία λίστα για το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2008, ενώ το 2009 τιμήθηκε με το Βραβείο Αναγνωστών του Ε.ΚΕ.ΒΙ. για το μυθιστόρημά του «Ιμαρέτ».

Άλλα έργα του είναι: «Έρως και Ευρώς», «Με το ρυθμό της βροχής», «Το νερό των ονείρων» (Ποίηση), τα μυθιστορήματα «Μεθυσμένος δρόμος», «Ότι αγαπώ είναι δικό σου», «Άγιοι και δαίμονες», «Ουρανόπετρα» , «Τέλος καλό, όλα καλά» και την αριστουργηματική συλλογή διηγημάτων «Μόνο να τους άγγιζα».

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 3.7/5 (3 votes cast)
«Σάος. Παντομίμα Φαντασμάτων» Γ. Καλπούζος Εκδόσεις Ψυχογιός 2014 σελ.447 (Επανέκδοση), 3.7 out of 5 based on 3 ratings